Yazılım, Yapay Zeka ve Blockchain Terimleri

Agile Agile (çevik) yazılım geliştirme, büyük projeyi küçük parçalara bölüp kısa döngülerde iler… CI/CD CI/CD, kod değişikliklerinin otomatik olarak test edilip (Continuous Integration) canlıya … Debug Debug (hata ayıklama), bir yazılımdaki hatanın kaynağını bulup düzeltme sürecidir. Kod adı… Deploy Deploy (dağıtım), geliştirilen yazılımın canlı sunucuya alınıp çalışır hale getirilmesidir… DevOps DevOps, yazılım geliştirme (Dev) ile sistem operasyonlarını (Ops) birleştiren kültür ve uy… Production Production (canlı/üretim ortamı), yazılımın gerçek kullanıcılara hizmet verdiği asıl ortam… Scrum Scrum, çevik yazılımın en yaygın çerçevesidir; işi “sprint” denen kısa dönemlere böler ve …

Akıllı Sözleşme Akıllı sözleşme (smart contract), belirlenen şartlar sağlandığında aracıya ihtiyaç olmadan… Bitcoin Bitcoin (BTC), 2009’da ortaya çıkan ilk ve en büyük kripto paradır. Arzı sınırlıdır (21 mi… Blockchain Blockchain (blok zincir), verilerin merkezi bir otoriteye ihtiyaç duymadan, birbirine bağl… DAO DAO (Merkeziyetsiz Otonom Organizasyon), kararların bir patron yerine topluluk oylamasıyla… DeFi DeFi (Merkeziyetsiz Finans), borç verme, faiz kazanma ve ticaret gibi finansal işlemleri b… Ethereum Ethereum (ETH), yalnızca para transferi değil, akıllı sözleşmeler ve merkeziyetsiz uygulam… Gas Ücreti Gas ücreti, bir blockchain ağında (özellikle Ethereum) işlem yaptırmanın maliyetidir. Ağ n… Kripto Cüzdan Kripto cüzdan (wallet), kripto paraları saklamak, göndermek ve almak için kullanılan dijit… Kripto Para Kripto para, şifreleme teknikleriyle güvence altına alınan, merkez bankasından bağımsız ça… Madencilik Kripto madenciliği (mining), güçlü bilgisayarlarla karmaşık işlemleri çözerek blockchain’e… Metaverse Metaverse, kullanıcıların avatarlarla gezip sosyalleştiği, çalıştığı ve alışveriş yaptığı … NFT NFT (Nitelikli Fikri Tapu / Non-Fungible Token), bir dijital varlığın (sanat, görsel, müzi… Stablecoin Stablecoin, değeri dolar gibi bir varlığa sabitlenmiş kripto paradır (örneğin 1 USDT ≈ 1 d… Staking Staking, kripto varlıklarını bir ağın güvenliğine katkı için kilitleyerek karşılığında ödü… Token Token, mevcut bir blockchain (çoğunlukla Ethereum) üzerinde oluşturulan dijital varlıktır.… Web3 Web3, internetin verinin ve uygulamaların tek bir şirketin değil, dağıtık ağların ve kulla… Whitepaper Whitepaper (teknik doküman), bir kripto veya blockchain projesinin amacını, teknolojisini …

Algoritma Algoritma, bir problemi çözmek için izlenen adım adım mantıksal yol haritasıdır. Yemek tar… Bug Bug, bir yazılımda beklenmeyen davranışa yol açan hata veya kusurdur. Kaynağı çoğu zaman b… Değişken Değişken (variable), bir programda veriyi saklamak için kullanılan adlandırılmış kutudur. … Fonksiyon Fonksiyon (function), belirli bir işi yapan, gerektiğinde tekrar tekrar çağrılabilen kod b…

API API (Application Programming Interface), iki yazılımın birbiriyle konuşmasını sağlayan ara… Endpoint Endpoint, bir API’de belirli bir işleve karşılık gelen adrestir; örneğin /siparisler sipar… GraphQL GraphQL, istemcinin tam olarak ihtiyaç duyduğu veriyi tek istekte talep etmesini sağlayan … NoSQL NoSQL, tablolara sığmayan esnek ve büyük veri için tasarlanmış, geleneksel SQL dışındaki v… REST API REST, uygulamaların internet üzerinden standart kurallarla veri alışverişi yapmasını sağla… SQL SQL (Yapısal Sorgu Dili), ilişkisel veritabanlarında veri sorgulamak, eklemek ve güncellem… Veritabanı Veritabanı (database), bir uygulamanın verisini düzenli biçimde saklayan sistemdir: müşter… Webhook Webhook, bir olay gerçekleştiğinde (ödeme alındı, kargo çıktı) bir sistemin başka bir sist…

Backend Backend (arka uç), bir uygulamanın kullanıcının görmediği sunucu tarafıdır: veritabanı, iş… CMS CMS (İçerik Yönetim Sistemi), teknik bilgi gerektirmeden web sitesi içeriğini (yazı, görse… Framework Framework (çatı/çerçeve), yazılım geliştirmeyi hızlandıran hazır yapı ve kurallar bütünüdü… Frontend Frontend (ön yüz), kullanıcının tarayıcıda gördüğü ve etkileşime girdiği her şeydir: arayü… IDE IDE (Entegre Geliştirme Ortamı), kod yazma, çalıştırma ve hata ayıklamayı tek bir programd… JSON JSON, verinin hem insan hem makine tarafından kolay okunabilir biçimde yazıldığı hafif bir… Kütüphane Kütüphane (library), belirli işleri yapmak için hazırlanmış, projene ekleyip kullanabilece… Localhost Localhost, geliştiricinin kendi bilgisayarında çalışan yerel sunucudur; adresi genelde 127… PWA PWA (Progresif Web Uygulaması), web sitesi olmasına rağmen mobil uygulama gibi davranabile… Refactor Refactor, kodun davranışını değiştirmeden daha okunur, sade ve bakımı kolay hale getirilme…

Bulut Bulut bilişim (cloud), sunucu, depolama ve yazılımın internet üzerinden, ihtiyaç kadar kir… Docker Docker, bir uygulamayı çalışması için gereken her şeyle birlikte “konteyner” denen taşınab… Domain Domain (alan adı), sitenizin internetteki adresidir; örneğin markaniz.com. İnsanlar IP adr… Hosting Hosting (barındırma), web sitenizin dosyalarının ve verisinin internette erişilebilir oldu… Kubernetes Kubernetes, çok sayıda konteyneri otomatik olarak dağıtan, ölçekleyen ve yöneten sistemdir… Serverless Serverless (sunucusuz), geliştiricinin sunucu yönetmeden yalnızca kod yazdığı, altyapının …

Cache Cache (önbellek), sık kullanılan veriyi tekrar tekrar hesaplamak yerine hazır tutup hızlıc… CDN CDN (İçerik Dağıtım Ağı), sitenizin görsel ve dosyalarını dünyanın farklı noktalarındaki s… Ölçeklenebilirlik Ölçeklenebilirlik, bir sistemin artan kullanıcı ve yük altında performansını koruyarak büy…

Chatbot Chatbot, kullanıcılarla sohbet ederek soruları yanıtlayan, işlem yapan otomatik yazılımdır… Derin Öğrenme Derin öğrenme, insan beynindeki nöron yapısından esinlenen yapay sinir ağlarıyla çalışan b… Halüsinasyon Yapay zeka halüsinasyonu, bir dil modelinin gerçekmiş gibi görünen ama aslında yanlış veya… LLM LLM (Büyük Dil Modeli), devasa metin verisiyle eğitilmiş, insan diline yakın metin üretebi… Makine Öğrenmesi Makine öğrenmesi (ML), bilgisayarların açıkça programlanmadan, veriden örüntü öğrenerek ta… MLOps MLOps, makine öğrenmesi modellerinin geliştirilmesi, canlıya alınması ve izlenmesi süreçle… Prompt Mühendisliği Prompt mühendisliği, yapay zekadan istenen çıktıyı almak için ona verilen komutları (promp… RAG RAG (Retrieval-Augmented Generation), yapay zekanın cevap üretirken kendi belge ve veriniz… Üretken Yapay Zeka Üretken yapay zeka (Generative AI), metin, görsel, ses veya kod gibi yeni içerikler üreteb… Yapay Zeka Yapay zeka (AI), bilgisayarların öğrenme, akıl yürütme ve karar verme gibi insana özgü bec… Yapay Zeka Ajanı AI Agent (yapay zeka ajanı), yalnızca soruya cevap veren değil; bir hedef doğrultusunda ad…

Commit Commit, Git sürüm kontrol sisteminde yaptığın değişiklikleri kalıcı bir kayıt olarak işlem… Git Git, kod değişikliklerini adım adım kaydeden, geçmişe dönmeyi ve ekip halinde çalışmayı sa… Merge Merge (birleştirme), Git’te farklı dallarda (branch) yapılan değişikliklerin tek bir dalda… Repository Repository (depo), bir projenin tüm kod dosyalarının ve değişiklik geçmişinin tutulduğu ye…

E-ticaret E-ticaret, ürün ve hizmetlerin internet üzerinden satılmasıdır. Bir e-ticaret sitesi; ürün… Mobil Uygulama Mobil uygulama, telefon ve tabletlerde çalışan, App Store veya Google Play üzerinden indir… MVP MVP (Minimum Uygulanabilir Ürün), bir fikri en temel özellikleriyle, hızlıca kullanıcıya s… SaaS SaaS (Software as a Service), yazılımın kurulum gerektirmeden internet üzerinden abonelikl…

Hash Hash, bir veriyi geri döndürülemez, sabit uzunlukta benzersiz bir özete çeviren işlemdir. … İki Adımlı Doğrulama İki adımlı doğrulama (2FA), şifreye ek olarak telefona gelen kod gibi ikinci bir kanıt ist… JWT JWT (JSON Web Token), kullanıcının kimliğini güvenli biçimde taşıyan, imzalı bir dijital b… OAuth OAuth, bir uygulamanın şifreni paylaşmadan başka bir hesapla giriş yapmanı sağlayan yetkil… Oltalama Oltalama (phishing), sahte e-posta veya siteyle kullanıcıyı kandırıp şifre ya da kart bilg… SSL SSL, tarayıcı ile sunucu arasındaki veriyi şifreleyen güvenlik sertifikasıdır; adres çubuğ… Şifreleme Şifreleme (encryption), veriyi yalnızca yetkili kişinin çözebileceği anlamsız bir forma çe…

Mikroservis Mikroservis mimarisi, büyük bir uygulamayı bağımsız çalışan küçük servislere bölme yaklaşı… MVC MVC (Model-View-Controller), bir uygulamayı veri (Model), görünüm (View) ve iş mantığı (Co…

Responsive Responsive (duyarlı) tasarım, bir web sitesinin telefon, tablet ve masaüstünde otomatik ol… UI UI (Kullanıcı Arayüzü), bir ürünün görsel yüzüdür: butonlar, renkler, yazı tipleri ve düze… UX UX (Kullanıcı Deneyimi), bir ürünü kullanırken kişinin yaşadığı kolaylık, akıcılık ve memn…

SEO SEO (arama motoru optimizasyonu), sitenizin Google gibi arama motorlarında üst sıralarda ç…

Yedekleme Yedekleme (backup), verinin kaybolma ihtimaline karşı düzenli olarak kopyasının alınmasıdı…