Yazılım, Yapay Zeka ve Blockchain Terimleri

AEO AEO (Answer Engine Optimization), içeriği Google AI Overviews ile ChatGPT ve Perplexity gi… Anahtar Kelime Anahtar kelime (keyword), kullanıcıların arama motorlarında bir konuyu bulmak için yazdığı… Backlink Backlink, başka bir sitenin sizin sitenize verdiği bağlantıdır ve arama motorları için bir… Core Web Vitals Core Web Vitals, Google’ın bir sayfanın kullanıcı deneyimini ölçtüğü üç temel hız metriğid… E-E-A-T E-E-A-T; Deneyim, Uzmanlık, Otorite ve Güven (Experience, Expertise, Authoritativeness, Tr… GEO GEO (Generative Engine Optimization), markanızın üretken yapay zeka yanıtlarında görünmesi… Öne Çıkan Snippet Öne çıkan snippet (featured snippet), Google arama motorunun bir soruya doğrudan yanıt ver… Schema Markup Schema markup (yapılandırılmış veri), arama motorlarına sayfadaki içeriğin ne olduğunu (ür… SERP SERP (Search Engine Results Page), bir aramada karşınıza çıkan sonuç sayfasıdır. Artık yal… Yerel SEO Yerel SEO (local SEO), bir işletmenin belirli bir şehir veya bölgedeki aramalarda öne çıkm…

AGI AGI (Genel Yapay Zeka), bir makinenin insanların yapabildiği her zihinsel görevi öğrenip g… Bağlam Penceresi Bağlam penceresi (context window), bir LLM modelinin tek seferde işleyebildiği en fazla me… Chatbot Chatbot, kullanıcılarla sohbet ederek soruları yanıtlayan, işlem yapan otomatik yazılımdır… Deepfake Deepfake, Üretken Yapay Zeka ile bir kişinin yüzünü, sesini veya hareketlerini gerçekçi bi… Derin Öğrenme Derin öğrenme, insan beynindeki nöron yapısından esinlenen yapay sinir ağlarıyla çalışan b… Embedding Embedding, bir metni, görseli veya veriyi yapay zekanın işleyebileceği sayısal vektöre (an… Fine-tuning Fine-tuning (ince ayar), hazır bir LLM modelini kendi verinizle yeniden eğitip belirli bir… Halüsinasyon Yapay zeka halüsinasyonu, bir dil modelinin gerçekmiş gibi görünen ama aslında yanlış veya… LLM LLM (Büyük Dil Modeli), devasa metin verisiyle eğitilmiş, insan diline yakın metin üretebi… Makine Öğrenmesi Makine öğrenmesi (ML), bilgisayarların açıkça programlanmadan, veriden örüntü öğrenerek ta… MCP MCP (Model Context Protocol), yapay zeka ajanlarının dış araçlara, veritabanlarına ve API … MLOps MLOps, makine öğrenmesi modellerinin geliştirilmesi, canlıya alınması ve izlenmesi süreçle… Multimodal Yapay Zeka Multimodal yapay zeka, aynı anda metin, görsel, ses ve videoyu birlikte anlayıp üretebilen… NLP NLP (Doğal Dil İşleme), bilgisayarların insan dilini anlaması, yorumlaması ve üretmesi içi… Prompt Mühendisliği Prompt mühendisliği, yapay zekadan istenen çıktıyı almak için ona verilen komutları (promp… RAG RAG (Retrieval-Augmented Generation), yapay zekanın cevap üretirken kendi belge ve veriniz… Temperature Temperature (sıcaklık), bir LLM modelinin ürettiği yanıtların ne kadar rastgele ya da tahm… Tokenizasyon Tokenizasyon, bir metnin yapay zeka modelinin işleyebileceği token adı verilen küçük parça… Transformer Transformer, 2017 yılında tanıtılan ve bugünkü tüm büyük dil modellerinin (LLM) temelini o… Turing Testi Turing testi, 1950 yılında Alan Turing tarafından önerilen, bir makinenin insanınkinden ay… Üretken Yapay Zeka Üretken yapay zeka (Generative AI), metin, görsel, ses veya kod gibi yeni içerikler üreteb… Vektör Veritabanı Vektör veritabanı, embedding vektörlerini saklayıp en benzer olanları hızla bulan özel bir… Vibe Coding Vibe coding, geliştiricinin kod yazmak yerine yapay zekaya doğal dille ne istediğini anlat… Yapay Sinir Ağı Yapay sinir ağı (neural network), insan beynindeki nöronlardan esinlenen, katmanlı düğümle… Yapay Zeka Yapay zeka (AI), bilgisayarların öğrenme, akıl yürütme ve karar verme gibi insana özgü bec… Yapay Zeka Ajanı AI Agent (yapay zeka ajanı), yalnızca soruya cevap veren değil; bir hedef doğrultusunda ad… Yapay Zeka Etiği Yapay zeka etiği, yapay zeka sistemlerinin adil, şeffaf, hesap verebilir ve zarar vermeyec…

Agile Agile (çevik) yazılım geliştirme, büyük projeyi küçük parçalara bölüp kısa döngülerde iler… CI/CD CI/CD, kod değişikliklerinin otomatik olarak test edilip (Continuous Integration) canlıya … Debug Debug (hata ayıklama), bir yazılımdaki hatanın kaynağını bulup düzeltme sürecidir. Kod adı… Deploy Deploy (dağıtım), geliştirilen yazılımın canlı sunucuya alınıp çalışır hale getirilmesidir… DevOps DevOps, yazılım geliştirme (Dev) ile sistem operasyonlarını (Ops) birleştiren kültür ve uy… Production Production (canlı ortam), bir yazılımın gerçek kullanıcılara hizmet verdiği asıl ortamdır;… Scrum Scrum, çevik yazılımın en yaygın çerçevesidir; işi “sprint” denen kısa dönemlere böler ve …

Ajans Reklam Hesabı Kendi hesabı sık sık kapanan ya da yeni hesabı bir türlü açılmayan işletmeler, bir ajansın… Alan Adı Doğrulama iOS gizlilik güncellemelerinden sonra Meta, reklamda kullandığınız sitenin gerçekten sizin… Business Manager Facebook ve Instagram reklamlarını tek yerden yönetmek için Meta’nın verdiği panele Busine… Hesap Kalitesi Meta Business Suite içindeki Hesap Kalitesi ekranı, sayfanızın ve reklam hesabınızın kural… Meta Piksel Meta Piksel, sitenize eklediğiniz küçük bir kod parçasıdır. Ziyaretçinin hangi ürüne baktı… Politika İhlali Meta’nın reklam kurallarına aykırı bir içerik yayınladığınızda sistem bunu politika ihlali… Reklam Hesabı Kısıtlaması Bir sabah reklamlarınızın durduğunu ve hesabınızda kısıtlandı uyarısını gördüğünüzde, Meta… Reklam İtirazı Hesabınızın haksız yere bir Reklam Hesabı Kısıtlaması yediğini düşünüyorsanız, Meta’ya dur… Reklam Reddi Yayına aldığınız bir reklam incelemeden geçemezse reddedildi notuyla geri döner. Genelde m…

Akıllı Sözleşme Akıllı sözleşme (smart contract), belirlenen şartlar sağlandığında aracıya ihtiyaç olmadan… Bitcoin Bitcoin (BTC), 2009’da ortaya çıkan ilk ve en büyük kripto paradır. Arzı sınırlıdır (21 mi… Blockchain Blockchain (blok zincir), verilerin merkezi bir otoriteye ihtiyaç duymadan, birbirine bağl… DAO DAO (Merkeziyetsiz Otonom Organizasyon), kararların bir patron yerine topluluk oylamasıyla… DeFi DeFi (Merkeziyetsiz Finans), borç verme, faiz kazanma ve ticaret gibi finansal işlemleri b… Ethereum Ethereum (ETH), yalnızca para transferi değil, akıllı sözleşmeler ve merkeziyetsiz uygulam… Gas Ücreti Gas ücreti, bir blockchain ağında (özellikle Ethereum) işlem yaptırmanın maliyetidir. Ağ n… Kripto Cüzdan Kripto cüzdan (wallet), kripto paraları saklamak, göndermek ve almak için kullanılan dijit… Kripto Para Kripto para, şifreleme teknikleriyle güvence altına alınan, merkez bankasından bağımsız ça… Madencilik Kripto madenciliği (mining), güçlü bilgisayarlarla karmaşık işlemleri çözerek blockchain’e… Metaverse Metaverse, kullanıcıların avatarlarla gezip sosyalleştiği, çalıştığı ve alışveriş yaptığı … NFT NFT (Nitelikli Fikri Tapu / Non-Fungible Token), bir dijital varlığın (sanat, görsel, müzi… Stablecoin Stablecoin, değeri dolar gibi bir varlığa sabitlenmiş kripto paradır (örneğin 1 USDT ≈ 1 d… Staking Staking, kripto varlıklarını bir ağın güvenliğine katkı için kilitleyerek karşılığında ödü… Token Token, mevcut bir blockchain (çoğunlukla Ethereum) üzerinde oluşturulan dijital varlıktır.… Web3 Web3, internetin verinin ve uygulamaların tek bir şirketin değil, dağıtık ağların ve kulla… Whitepaper Whitepaper (teknik doküman), bir kripto veya blockchain projesinin amacını, teknolojisini …

Algoritma Algoritma, bir problemi çözmek için izlenen adım adım mantıksal yol haritasıdır. Yemek tar… Bug Bug, bir yazılımda beklenmeyen davranışa yol açan hata veya kusurdur. Kaynağı çoğu zaman b… Değişken Değişken (variable), bir programda veriyi saklamak için kullanılan adlandırılmış kutudur. … Fonksiyon Fonksiyon (function), belirli bir işi yapan, gerektiğinde tekrar tekrar çağrılabilen kod b…

API API (Application Programming Interface), iki yazılımın birbiriyle konuşmasını sağlayan ara… Endpoint Endpoint (uç nokta), bir API içinde belirli bir işleve karşılık gelen adrestir. Örneğin /s… GraphQL GraphQL, istemcinin tam olarak ihtiyaç duyduğu veriyi tek istekte talep etmesini sağlayan … NoSQL NoSQL, tablolara sığmayan esnek ve büyük veri için tasarlanmış, geleneksel SQL dışındaki v… REST API REST, uygulamaların internet üzerinden standart kurallarla veri alışverişi yapmasını sağla… SQL SQL (Yapısal Sorgu Dili), ilişkisel veritabanlarında veri sorgulamak, eklemek ve güncellem… Veritabanı Veritabanı (database), bir uygulamanın verisini düzenli biçimde saklayan sistemdir: müşter… Webhook Webhook, bir olay gerçekleştiğinde (ödeme alındı, kargo çıktı) bir sistemin başka bir sist…

APK APK (Android Package Kit), Android uygulamalarının kurulum dosyası biçimidir; Windows’taki… ASO ASO (App Store Optimization), bir mobil uygulamanın App Store ve Google Play aramalarında … Beta Test Beta test, bir uygulamanın mağazada yayınlanmadan önce sınırlı bir kullanıcı grubuyla gerç… Cross-Platform Cross-platform (çapraz platform), tek bir kod tabanından birden fazla işletim sistemi için… Deep Link Deep link (derin bağlantı), kullanıcıyı bir uygulamanın ana ekranına değil, doğrudan içind… Flutter Flutter, Google’ın geliştirdiği açık kaynaklı uygulama geliştirme çatısıdır. Tek bir Dart … Hibrit Uygulama Hibrit uygulama, web teknolojileriyle (HTML, CSS, JavaScript) yazılıp uygulama kabuğu için… Mobil Uygulama Mobil uygulama, telefon ve tabletlerde çalışan, App Store veya Google Play üzerinden indir… Native Uygulama Native uygulama, tek bir platform için o platformun kendi diliyle (iOS için Swift, Android… Push Bildirim Push bildirim, bir mobil uygulamanın kapalıyken bile kullanıcının ekranına gönderdiği kısa… React Native React Native, Meta’nın geliştirdiği, JavaScript ile mobil uygulama yazmayı sağlayan çatıdı… SDK SDK (Software Development Kit), bir platform ya da servis için uygulama geliştirmeyi sağla… Uygulama İçi Satın Alma Uygulama içi satın alma (in-app purchase), kullanıcının uygulamanın içinden dijital ürün y…

Backend Backend (arka uç), bir uygulamanın kullanıcının görmediği sunucu tarafıdır: veritabanı, iş… CMS CMS (İçerik Yönetim Sistemi), teknik bilgi gerektirmeden web sitesi içeriğini (yazı, görse… Framework Framework (çatı/çerçeve), yazılım geliştirmeyi hızlandıran hazır yapı ve kurallar bütünüdü… Frontend Frontend (ön yüz), kullanıcının tarayıcıda gördüğü ve etkileşime girdiği her şeydir: arayü… IDE IDE (Entegre Geliştirme Ortamı), kod yazma, çalıştırma ve hata ayıklamayı tek bir programd… JSON JSON, verinin hem insan hem makine tarafından kolay okunabilir biçimde yazıldığı hafif bir… Kütüphane Kütüphane (library), belirli işleri yapmak için hazırlanmış, projene ekleyip kullanabilece… Localhost Localhost, geliştiricinin kendi bilgisayarında çalışan yerel sunucudur; adresi genelde 127… PWA PWA (Progresif Web Uygulaması), web sitesi olmasına rağmen mobil uygulama gibi davranabile… Refactor Refactor, kodun davranışını değiştirmeden daha okunur, sade ve bakımı kolay hale getirilme…

Bulut Bulut bilişim (cloud), sunucu, depolama ve yazılımın internet üzerinden, ihtiyaç kadar kir… Docker Docker, bir uygulamayı çalışması için gereken her şeyle birlikte “konteyner” denen taşınab… Domain Domain (alan adı), sitenizin internetteki adresidir; örneğin markaniz.com. İnsanlar IP adr… Hosting Hosting (barındırma), web sitenizin dosyalarının ve verisinin internette erişilebilir oldu… Kubernetes Kubernetes, çok sayıda konteyneri otomatik olarak dağıtan, ölçekleyen ve yöneten sistemdir… Serverless Serverless (sunucusuz), geliştiricinin sunucu yönetmeden yalnızca kod yazdığı, altyapının …

CAC CAC (Müşteri Edinme Maliyeti), bir yeni müşteri kazanmak için harcanan toplam pazarlama ve… Dönüşüm Oranı Dönüşüm oranı, siteyi ziyaret edenlerin ne kadarının satın alma veya hedef eylemi tamamlad… Dropshipping Dropshipping, ürünü stoklamadan satış yapma modelidir: müşteri sizden sipariş verir, siz t… Headless Commerce Headless commerce, e-ticaretin vitrini (frontend) ile motorunu (backend) birbirinden ayıra… LTV LTV (Yaşam Boyu Değer), bir müşterinin markayla ilişkisi boyunca ürettiği toplam net gelir… ROAS ROAS (Return on Ad Spend), reklama harcanan her liranın kaç lira gelir getirdiğini ölçen m… Sanal POS Sanal POS, bir e-ticaret sitesinin kredi kartıyla online ödeme alabilmesini sağlayan, bank… Sepet Terk Sepet terk, kullanıcının ürünü sepete ekleyip satın almadan siteden ayrılmasıdır. E-ticare…

Cache Cache (önbellek), sık kullanılan veriyi tekrar tekrar hesaplamak yerine hazır tutup hızlıc… CDN CDN (İçerik Dağıtım Ağı), sitenizin görsel ve dosyalarını dünyanın farklı noktalarındaki s… Ölçeklenebilirlik Ölçeklenebilirlik, bir sistemin artan kullanıcı ve yük altında performansını koruyarak büy…

Commit Commit, Git sürüm kontrol sisteminde yaptığın değişiklikleri kalıcı bir kayıt olarak işlem… Git Git, kod değişikliklerini adım adım kaydeden, geçmişe dönmeyi ve ekip halinde çalışmayı sa… Merge Merge (birleştirme), Git’te farklı dallarda (branch) yapılan değişikliklerin tek bir dalda… Repository Repository (depo), bir projenin tüm kod dosyalarının ve değişiklik geçmişinin tutulduğu ye…

Çerez Çerez (cookie), bir web sitesinin tarayıcınıza kaydettiği, sizi ve tercihlerinizi hatırlam… DDoS DDoS (Dağıtık Hizmet Engelleme) saldırısı, bir siteyi veya sunucuyu binlerce ele geçirilmi… Fidye Yazılımı Fidye yazılımı (ransomware), bir bilgisayardaki dosyaları şifreleyerek erişilmez hale geti… Hash Hash, bir veriyi geri döndürülemez, sabit uzunlukta benzersiz bir özete çeviren işlemdir. … İki Adımlı Doğrulama İki adımlı doğrulama (2FA), şifreye ek olarak telefona gelen kod gibi ikinci bir kanıt ist… JWT JWT (JSON Web Token), kullanıcının kimliğini güvenli biçimde taşıyan, imzalı bir dijital b… OAuth OAuth, bir uygulamanın şifreni paylaşmadan başka bir hesapla giriş yapmanı sağlayan yetkil… Oltalama Oltalama (phishing), sahte e-posta veya siteyle kullanıcıyı kandırıp şifre ya da kart bilg… Passkey Passkey (geçiş anahtarı), şifrelerin yerini alan, parmak izi veya yüz tanımayla çalışan mo… SSL SSL, tarayıcı ile sunucu arasındaki veriyi şifreleyen güvenlik sertifikasıdır; adres çubuğ… Şifreleme Şifreleme (encryption), veriyi yalnızca yetkili kişinin çözebileceği anlamsız bir forma çe… VPN VPN (Sanal Özel Ağ), internet trafiğinizi şifreli bir tünel üzerinden geçirerek gizliliğin…

Dönüşüm Hunisi Dönüşüm hunisi (funnel), bir ziyaretçinin markayla ilk temasından satın almaya kadar geçti… SEO SEO (arama motoru optimizasyonu), sitenizin Google gibi arama motorlarında üst sıralarda ç… Yeniden Pazarlama Yeniden pazarlama (retargeting), siteyi ziyaret edip alışveriş yapmadan ayrılan kullanıcıl…

E-ticaret E-ticaret, ürün ve hizmetlerin internet üzerinden satılmasıdır. Bir e-ticaret sitesi; ürün… MVP MVP (Minimum Uygulanabilir Ürün), bir fikri en temel özellikleriyle, hızlıca kullanıcıya s… SaaS SaaS (Software as a Service), yazılımın kurulum gerektirmeden internet üzerinden abonelikl…

Mikroservis Mikroservis mimarisi, büyük bir uygulamayı bağımsız çalışan küçük servislere bölme yaklaşı… MVC MVC (Model-View-Controller), bir uygulamayı veri (Model), görünüm (View) ve iş mantığı (Co…

Responsive Responsive (duyarlı) tasarım, bir web sitesinin telefon, tablet ve masaüstünde otomatik ol… UI UI (Kullanıcı Arayüzü), bir ürünün görsel yüzüdür: butonlar, renkler, yazı tipleri ve düze… UX UX (Kullanıcı Deneyimi), bir ürünü kullanırken kişinin yaşadığı kolaylık, akıcılık ve memn…

Yedekleme Yedekleme (backup), verinin kaybolma ihtimaline karşı düzenli olarak kopyasının alınmasıdı…